Het Nederlands Ministerie van Financién werkt momenteel aan regels voor uitzonderingen op de wettelijke plicht om contant geld te accepteren. HRIF.EU heeft hierover op 2 januari 2026 een consultatiereactie ingediend met een heldere boodschap: werk dit uitzonderingenbesluit niet verder uit. Het maakt contant betalen in de praktijk te gemakkelijk “optioneel”, schuift lastige afwegingen door naar ondernemers, en past slecht bij de noodzaak van weerbaarheid en grondrechtenbescherming in betalingsverkeer.
Contant geld is geen nostalgie. In een tijd van storingen, cyberincidenten en geopolitieke stress is redundantie het verschil tussen een systeem dat functioneert en een systeem dat faalt. Daarom moet cash genormaliseerd worden en behandeld worden als publieke infrastructuur — en niet als een “legacy-probleem” dat we langzaam kunnen wegmanagen.
HRIF.EU’s zespuntenplan: een samenhangende koers voor rechten en weerbaarheid
HRIF.EU stelt een koerswijziging voor langs zes samenhangende stappen:
- Borg contant geld én betaalrekening als basisvoorzieningen (omwille van grondrechten).
- Stop massamonitoring op ‘ongebruikelijke’ transacties en beperk melden tot verdacht (EU-logica).
- Veranker dat de overheid zelf ruimhartig contant accepteert (benut o.a. art. 4:90 Awb).
- Maak cashacceptatie effectief en publiek handhaafbaar (niet symbolisch, niet vrijblijvend).
- Normaliseer contant geld en stimuleer innovatie/technische alternatieven in toezicht en markt.
- Overweeg een Soevereine Overheids Kassier (SOK) om publieke waarden (o.a. robuustheid, inclusiviteit en privacy) structureel te borgen.
Daarbijn zijn er twee punten die we verder willen uitlichten.
Normaliseer contant geld: stop het stigma, stop de stille weigering
Cash blijft alleen functioneel als het maatschappelijk “normaal” mag blijven. Zodra contant betalen verdacht wordt gemaakt, groeit de praktijk van stille weigering (pin-only als default), en verdwijnt cash als bruikbaar alternatief—precies wanneer je het nodig hebt als vangnet. Normaliseren is daarom geen sentiment, maar een dringend noodzakelijke bestuurlijke kanteling.
Het is een omslag die, gezien de toenemende geopolitieke spanning tussen de VS en Europa, volstrekt juridisch geboden is. In tijden van oorlog heb je juist contant geld nodig, als buffer, als niet-elektrisch alternatief en als middel om niet van de door VS gedomineerde betaalinfrastructuur afhankelijk te zijn.
Recht op betaalrekening: zonder dit is “cash terugdringen” een grondrechtenrisico
Als, los van de keuze rond contant geld, het overig beleid en de marktpraktijk burgers (en ondernemers) richting giraal duwen, dan moet toegang tot een (basis)betaalrekening niet afhangen van willekeur, risicomijdend gedrag of ondoorzichtige compliance—maar stevig en rechtsstatelijk zijn verankerd. Daarom hoort “cash” altijd samen te gaan met recht op betaalrekening als publieke basisvoorziening. Zonder betaalrekening kun je ook geen cash opnemen uit geldautomaten.
Verder lezen – en meedenken
Er is meer te zeggen dan in deze korte blogpost past. Over hoe opmerkelijk het is dat je als klant in Nederland alleen bij DNB, met vooraankondiging van een paar dagen, in het bezit kan komen van een biljet van 100-200 euro. Omdat banken en Geldmaat die niet in omloop (willen) brengen. Over de private beperkingen die banken aan bedrijven opleggen als ze ’teveel’ contant geld ontvangen.
Wie wil, kan verder lezen en de onderliggende stukken raadplegen:
- De volledige consultatiereactie van HRIF.EU (PDF) — met onze juridische en beleidsmatige analyse van het uitzonderingenbesluit, de risico’s van “uitzonderingen als norm”, en onze voorstellen voor een samenhangend alternatief.
- De reactie van HRIF op het voorgenomen wetsvoorstel contant geld – met een evenzo fundamentele analyse over de juridische gebreken en vraagstukken bij het verplicht doen gebruiken en accepteren van contant geld.
- De blogpost naar aanleiding van de toelichting van onze voorzitter bij de bespreking van dit onderwerp op de Radio 1 bij Spraakmakers
- Een gesprek op Youtube tussen centrale bankiers over het belang van contant geld in deze geopolitieke tijden.
- Een eerder artikel over de gewijzigde VS-EU verhoudingen, naar aanleiding van de sanctielijst plaatsing van rechters van ICC.
Steun HRIF.EU
HRIF.EU draait op inhoudelijk werk, juridische actie en publieke inzet — vaak tegen grote institutionele tegenkrachten. Als je waarde hecht aan deze analyses en aan het verdedigen van jouw financiële grondrechten, overweeg dan een donatie:
- Maak rechtstreeks over op IBAN: NL94 TRIO 0320 7857 85 t.n.v. Stichting Human Rights in Finance (EU)
- Of (niet onze voorkeur, maar meer voor VS-georienteerde donateurs) doneer via de Paypal donatiepagina(knop rechtsboven)
Dank voor je steun — en deel dit artikel gerust met mensen die met betalingen, toezicht, digitalisering en grondrechten bezig zijn.