We krijgen vaak de vraag: “Wanneer worden jullie een ANBI?”
Ons antwoord is even simpel als ongemakkelijk: dat zouden we best willen. Het idee achter de ANBI — fiscale ruimte voor algemeen nut — is logisch. Maar we doen het niet.
Maar HRIF.EU werkt immers aan een wereld waarin fiscaliteit en toezicht niet worden gebruikt als systeemmodel dat organisaties normaliseert: geen onnodige datapooling, geen proxy-keurmerken die toegang tot infrastructuur sturen, en geen fiscale instrumenten die de vrijheid van vereniging feitelijk conditioneren.
Daarom zal HRIF.EU geen ANBI worden, zolang het huidige ANBI-regime in de praktijk een systeemknop blijkt met grondrechtelijke bijwerkingen. Wij lichten dat toe in dit (lange) onderzoeksdocument: ANBI: geen fiscaal paradijs maar fata morgana!
Drie hoofdredenen om geen ANBI te willen zijn en worden
Er zijn drie hoofdredenen voor HRIF.EU om geen ANBI te willen worden:
1) Schenkbelasting als datatunnel richting datapool met bijzondere persoonsgegevens
Schenkbelastingprocessen kunnen organisaties onbedoeld in een poortwachterrol drukken richting donateurs. Bij een aangifte van grote schenking worden wij geacht namens de donateur aangifte te doen en ook een machtiging te vragen bij de donateur. De gegevens van de donateur doen er echter niet toe en gelukkig heeft de belastingdienst voor ons een uitzondering gemaakt.
De uitzondering voor ons moet echter de norm worden. Stichtingen moeten niet gehouden zijn individuele donateursgegevens/machtigingen te vragen bij donateurs. Stichtingen zijn geen dataverzamelaars voor de belastingdienst, zeker niet omdat een storting aan stichtingen en goede doelen al snel tellen als een verwerking bijzondere persoonsgegevens onder artikel 9 van de AVG. En van doorsturen, verzamelen en beheren van dat soort datapotten, zijn we principieel geen voorstander.
2) Het ‘heffingspistool’: terugwerkende intrekking ANBI-status als continuïteitsrisico
Een onderbelicht juridisch gegeven is dat de ANBI-status met terugwerkende kracht kan worden ingetrokken. Dat is geen semantiek: het betekent dat fiscale gevolgen (waaronder de behandeling van ontvangsten uit eerdere jaren) achteraf kunnen kantelen. Voor stichtingen die donaties doorgaans besteden aan hun doel (en geen grote buffers aanhouden) kan dit leiden tot een plotseling, existentiëel continuïteitsrisico.
Want zodra de belastinginspecteur vind dat je je niet aan specifieke ANBI-regels houdt (die elk jaar per AmvB wijzigen en kunnen wijzigen) dan zou opeens met terugwerkende kracht 20 a 40 procent van donaties (die al besteed zullen zijn) als schenkbelasting moeten worden betaald. Overigens: vroeger was dit onmogelijk wegens het vertrouwensbeginsel, maar dat standpunt van de belastingdienst is sinds mei 2023 ingetrokken.
Wij vinden dat dit een ongepaste onvrije situatie doet ontstaan en zien aan het Concertgebouw en de wijzigingen aldaar dat een verplichte organisatie-wijziging in opdracht van de belastingdienst geen theoretisch risico is. Wij passen daarvoor want het recht op vereniging is een Europees grondrecht. Dat waarderen we hoger.
3) ANBI als bredere systeemknop in samenleving en het betalingsverkeer
Wij zien dat ANBI in bancaire/compliance-ketens functioneert als proxy-keurmerk (“lager risico”). Geen ANBI leidt sneller tot extra frictie: zwaardere onboarding, extra voorwaarden en soms uitsluiting. Dat raakt aan de verenigingsvrijheid in de praktijk: zonder betaalrekening is een stichting feitelijk vleugellam, maar de bank gaat je zonder ANBI niet echt makkelijk een rekening geven. Of zélf extra eisen aan organisatie stellen.
Waar HRIFEU voor staat
Wij zijn niet “tegen belasting”. Belasting betalen is normaal. Wij zijn wel tegen belasting en statusregimes als stok om:
- datapooling te normaliseren en bijzondere persoonsgegevens te oogsten in grote overheids-datapools,
- bij organisaties wijzigingen in de organisatie-inrichting af te dwingen die verder gaan dan nodig en geen proportioneel verband hebben met het doel,
- een systematiek in stand te houden waarmee op een label (ANBI of geen ANBI, keurmerkA of geen keurmerkA, etc) oordelen worden gevormd en verdere maatschappelijke profilering en uitsluiting plaatsvindt of maatschappelijke waakhonden onevenredig te belasten omdat ze grondrechtelijk willen werken.
De ANBI: geen fiscaal paradijs maar een fata morgana
We hebben onze bevindingen, voorbeelden en juridische ankers uitgewerkt in een position paper “De ANBI leek een fiscaal paradijs maar blijkt een riskant fata morgana!” (31 januari 2026). Als u die uit heeft dan begrijpt u meer in detail waarom we nu tegen de hoge heffing schenkbelasting die we als niet-ANBI nu krijgen, in bezwaar zijn gegaan.
En als u het document écht leest en gebruikt, dan begrijpt u vast dat er veel werk in is gaan zitten. Wil je reageren, stuur vooral een e-mail met uw ervaringen naar legal@hrif.eu. Maar u kunt ook natuurlijk als dank – blijf alstublieft onder de vrijstellingsgrens! – een kleine donatie doen aan Human Rights in Finance (EU), IBAN: NL94 TRIO 0320 7857 85.
Tot zover onze dienstmededeling.