Marloes Koning en Eva Smal van NRC Handelblad schreven een mooi portret over de voorzitter van HRIF.EU: Simon Lelieveldt. Ze portretteerden hem als financiële activist met een onbedwingbare neiging om de hele tijd naar de boekenkast te lopen en verhalen te vertellen. En dat klopt wel, sterker nog hij heeft ergens op het Internet nog een podcast serie uit 2024 staan: ‘Wat valt er nu weer uit de Lelie-cast’.
Wat zijn de boeken die er toe doen rond geld, betalen, geschiedenis en mensenrechten ?
Eigenlijk doen allerlei boeken ertoe en ook een hele serie wetenschappelijke onderzoeken. In onze jaarverslagen 2023 en 2024 vind je ook veel verwijzingen daarnaar. Maar voor dit interview had Simon, als voorbereiding, een rijtje boeken neergelegd die hem gidsen bij het werk voor Human Rights in Finance. Dat rijtje boeken delen we hier.
Blokje 1: – geschiedenis doet ertoe
In dat blokje zit de geschiedenis van het giroverkeer (door Vissering), de geblaakte stad (geschiedenis over oorlogsdagen Rotterdam, door Ben Laurens) en de onzichtbare hand van Bas van Bavel. Zeker het laatste boek is de moeite waard omdat het beschrijft hoe techniek een democratie kan doen ontstaan, machtsbronnen verplaatst. Dan gaan aan het eind van een era de nieuwe rijken de macht overnemen en komt de democratie in gevaar. Het boek helpt om de ontwikkelingen van deze tijd (en in de VS) te plaatsen.
Blokje 2: geld en betalen in allerlei vormen
Het tweede blok begint met de afstudeerscriptie Elektronisch betalen, goed geregeld? waarin een multidisciplinair onderzoek naar de inrichting van het betalingsverkeer is opgenomen. Het ging over de verhouding tussen voorwaarden en technische beveiliging en de toenmalige marktdiscussies tussen banken en Postbank. Liefhebbers kunnen echter ook om en nabij pagina 113-115 lezen hoe de Amerikaanse veiligheidsdiensten sinds jaar en dag proberen de achterdeurtjes in het communicate/beveiligings-systeem in te bouwen.
Vervolgens kun je in Via Mollie van Remco Boer een doorkijkje lezen op compliance in de Fintech-wereld. Dan is er het boek Identity is the New Money van Dave Birch: iemand die techniek, achitectuur en strategische bewegingen in het betalingsverkeer goed weet te duiden. Edin Mujagic, boeiend en geboeid (monetaire geschiedenis) is evenzo verplichte kost, net als het het werk van Bernard Lietaer Rethinking Money. En de gratis bonustip (in pdf) is The History of Money van Glynn Davies.
Blokje 3: Systemen, rechts-systeem en systeemfalen
De onbetwiste systeemdenker van onze tijd, Donna Meadows, leert je in haar publicaties kijken naar systemen, feedbacklussen en hoe en op welke niveus je systeemverandering kunt aanbrengen. Het boek Thinking in Systems is een onmisbare kijkwijze voor HRIF.EU.
Het boek groter denken, kleiner doen van Tjeenk Willink uit 2018 sluit daarop aan. Hij beschrijft hoe professionals een morele plicht hebben om zich uit te spreken over wat er om je heen gebeurt. Want er worden grote brokken gemaakt in Nederland rond grondrechten.
Dat kun lezen in: Renske Leijten in ‘Leuker kunnen we het niet maken’ waarin ze op indringende wijze vastlegt hoe groot de strijd is die door Eva González Pérez, Ahmet Gökçe (met als gewetensvolle insider: Joop Hak) gevoerd is. Het is intens triest dat het échte herstel niet wil vlotten en deprimerend om te zien hoe dit generaties kan overstijgen.
Tenslotte is er het recente boek van Ybo Buruma, de onvoltooide rechtsstaat waarin met name de periode vanaf 1998 afgebakend wordt als een periode waarin veiligheidsdenken boven grondrechten gaat. En het boek Legalist Empire van Ben Coates, dat inzicht geeft in de manier waarop Amerika internationaal recht en instituten van internationaal recht al sinds 1900 gebruikt en inricht om haar economische macht uit te oefenen (heel behulpzaam als spiegel voor wie nu aan het nadenken is over verhouding VS-Europa).
Dan heb zijn er nog twee gratis pdf-bonustips te weten: de dissertatie van Mara Wesseling (European Fight against terrorism finance) die in detail het veiligheids-theater benoemt dat is opgetuigd na 9/11 (en die ook documenteert hoe de Amerikanen na 9/11 direkt het betaalverkeer gaan aftappen in de VS). En in dat rijtje hoort ook de dissertatie thuis van Carolin Kaiser (Privacy and Identity Issues in Financial Transactions) die uitvoerig onderbouwd hoe de vijfde anti-witwasrichtlijn in strijd is met Europese grondrechten.
Blokje 4: De toekomst in de cloud
Als eerste boek: Het Internet is stuk door Marleen Stikker. Dat bevat een indringende analyse die laat zien hoe een democratiserende technologie in handel valt van kapitaalkrachtige elite en dan leidt tot machts-uitoefening. Het is de technische uitwerking van wat Bas van Bavel historisch laat zien. En internationaal bezien zie je die analyse over platform-economie terug bij Cory Doctorow en Rebecca Giblin: Chokepoint Capitalism. Van Doctorow komt ook de term en-shittification trouwens.
Het boek Cloud Empires van Vili Lehdonvirta beschrijft hoe digitale big tech de rol van staat steeds meer verdrinkt en hoe we de we terug zouden kunnen vinden in termen van controle. Dat raakt erg aan het HRIF.EU thema soevereiniteit natuurlijk. De Nederlandse variant daarin is: The Tech Coup door Marietje Schaake. En als laatste eindigen we met het boek Kolonisten van de Cloud, door Jochem de Groot, die laat zien hoe de lobby-isten van de big-tech de politiek en samenleving bewerken om hun machtspositie zo goed mogelijk intact te houden.
Hemeltje, moet ik dit echt allemaal lezen?
Nee, U hoeft dit niet zélf te lezen. Maar het mag wel, want we delen graag onze inspiratiebronnen. Wij vinden het belangrijk om haar werk te baseren op feiten, analyses en wetenschappelijke inzichten. Want als je weet waar je vandaan komt en wat je geschiedenis is, hoe die geschiedenis gelopen is, kun je beter beïnvloeden waar je naartoe wilt. Dan kun je beter de drukpunten herkennen van verandering en begrijp je hoe HRIF.EU kijkt: ‘dancing with systems’
Steun HRIF.EU
Er is ook in 2026 nog veel te doen voor ons. Binnenkort komt ons jaarverslag 2025 uit en dan zult u zien hoe taai de strijd geworden is. Als u ons wilt helpen daarbij: dat kan op allerlei manieren.
Mail ons met aanmoediging: de steun/complimenten die we ontvangen zijn altijd welkom.
Stuur ons signalen: geweigerde rekeningen, cash-weigering, onbegrijpelijke monitoringvragen, blokkades of “risico”-brieven. Praktijkvoorbeelden helpen ons om patronen zichtbaar te maken.
Deel onze stukken (jaarverslagen 2023/2024 en de bronnen hierboven) met mensen die dit debat voeren.
Doe een bijdrage als je dat kunt. Weet wel: we zijn geen ANBI en we worden geen ANBI (een verhaal apart, dat heeft ook met grondrechten te maken), dus hou het bedrag vooral bescheiden. We zijn blij met alle bijdragen.
Ons rekeningnummer vindt u hieronder aan de pagina. Bij een enkele bank-app is het mogelijk om de QR code rechtsboven in beeld te ebruiken. Het is nog niet perfect (het ze nu een onveranderbare kleine donatie van 12 euro klaar) maar we werken aan verbetering.